“Tiragalo ya “VUT ”Money Matters” e hlomela baithuti ka bokgoni bja ditšhelete, e tšwetša pele go boloka tšhelete, tšhomišo ya tšhelete ye bohlale, le borakgwebo bakeng sa maatlafatšo ya ekonomi ya nako ye telele.”
12 Motsheganong 2025 | Pale: Tayron Mhlongo | Setšoantšo: Peter Masela
Metsotso e 2 nako ya go bala.
Nageng yeo go yona e lego baagi ba 51% fela bao ba tsebago ditšhelete, le moo bodiidi, go se lekalekane, le tlhokego ya mešomo di dulago di le godimo, thuto ya ditšhelete e fetogile ye bohlokwa go bobedi tšhireletšo ya motho ka noši le kgolo ya ekonomi ya setšhaba. Tiragalo ya go bala le go ngwala ya ditšhelete ya “Ditaba tša Tšhelete”, yeo e swerwego ke Bophelo bja Baithuti le Pušo (SLG) ka tirišano le Motse wa Baithuti, Assupol le Panka ya Maemo ka Yunibesithing ya Theknolotši ya Vaal (VUT) ka la 30 Moranang 2025, e swaya kgato ye bohlokwa ya go hlomela moloko wo o latelago ka mabokgoni a bohlokwa a taolo ya tšhelete.
Tiragalo yeo e tsenetšwego gabotse e kopantše baithuti go tšwa go ralala le mafapha a VUT go hlahloba dikgopolo tša motheo tša ditšhelete, maano a go boloka tšhelete, le dibaka tša dipeeletšo. Maitapišo a a tla ka nako ye bohlokwa, ka ge dinyakišišo tša morago bjale di laetša gore le bao ba hwetšago mogolo wa godimo ka Afrika Borwa gantši ba katana le go tseba go bala le go ngwala ka ditšhelete, ka ge ba bantši ba imelwa ke dikoloto tše kgolo go sa šetšwe bokgoni bjo bo tiilego bja go hwetša mogolo.
Go tlaleletša boipiletšo bja batho ba go tuma le pono ya lefase la nnete lenaneong e bile PD Jokes, motaki wa mmino le mmopi wa diteng yo a tsebegago, le Mohumagadi Tebogo Mphahlele, Moprofešenale wa Ditšhelete wa Dikhamphani wa Deloitte M&A le Mohumagatšana Mamelodi Sundowns wa Profense ya Gauteng. Ba ile ba abelana ditemogo tša motho ka noši mabapi le go boloka tayo ya tša ditšhelete intasetering ya boithabišo gomme ba lemoša barutwana malebana le theko ya dilo ya mokgwa wa bophelo le tshekamelo ya go oketša tšhomišo ya tšhelete ge letseno le gola.
Morena Musa Mpanza, Molaodi wa SLG, o tlišitše molaetša wo o nago le khuetšo kudu ka ga bohlokwa bja go hlabolla mekgwa ya go boloka tšhelete ka pela. “Go bohlokwa go thoma go boloka tšhelete bjale,” o gateletše, a lemoga gore dialoga tše ntši di lebane le ditebelelo tše di sa kgonthišegego tša mešomo ka mmarakeng wa mešomo wo o hlohlago wa Afrika Borwa. O tšweleditše pele thomo ye e nabilego ya SLG ya go hlagolela menagano ya theknolotši-kgwebo gare ga baithuti, a hlaloša gore go tseba go bala le go ngwala ka ditšhelete ke bokgoni bja motheo bja borakgwebo bjo bo atlegilego le tharollo ye e ka bago gona go tekanyo ya godimo ya tlhokego ya mešomo ya naga.
Tiragalo ye e amogetše thekgo ye maatla ya dikhamphani, ka bathekgi ba go akaretšwa Telkom, Huawei, Honor, Setheo sa Tlhabollo le Ditšhelete sa Dikgwebopotlana (SEDFA), le Motheo wa Setšhaba wa SWAT. Balekane ba ga se ba fa thekgo ya ditšhelete fela eupša gape le methopo ye e šomago le diteišene tša tshedimošo moo baithuti ba bego ba ka ithuta ka ga ditšweletšwa tša ditšhelete, dibaka tša kgwebo, le ditirelo tša thekgo tše di lego gona.
Baemedi ba Panka ya Standard ba dirile dithuto tše nnyane ka ga dithekniki tša tekanyetšo tšeo di rulagantšwego go ya ka dikabo tša baithuti, mola SEDFA e file tshedimošo ka ga dibaka tša ditšhelete go borakgwebo ba baithuti bao ba nago le dikgopolo tša kgwebo tše di šomago.
Tiragalo ye e phethilwe ka noutu ya godimo ka di-giveaway le kabo ya dilo tše di šomago, go akaretšwa dipuku tša tlhahlo tša ditšhelete tša batšwasehlabelo ba mafolofolo. SLG e laeditše boikgantšho ka go swara maitapišo ao a arabelago bobedi dinyakwa tša ditšhelete tša ka pela tša baithuti le bophelo bja bona bjo bobotse bja ekonomi bja lebaka le letelele. Ka go hlomela baithuti tsebo ya motheo ya ditšhelete, tiragalo ye e be e ikemišeditše go netefatša gore dialoga ga di itokišetše go fetša dithuto tša tšona fela eupša gape le go laola ditšhelete tša tšona ka mo go atlegilego maphelong a tšona ka moka.
Ka ge go bala le go ngwala ka ditšhelete go amogelwa ka go oketšega bjalo ka bokgoni bjo bohlokwa bja bophelo ka gare ga maemo a ekonomi ya Afrika Borwa, tiragalo ya “Tšhelete e bohlokwa” e eme bjalo ka kgato ye bohlokwa ya go hlola moloko wo o matlafaditšwego kudu ka ditšhelete, wo o kgonago go tsenya letsogo ka mohola go kgolo ya ekonomi ya naga le go tsepama.