“Moithuti wa PhD wa VUT Gcobisa Manzane o tšweleditše dinyakišišo tše di holofetšago tšeo di bontšhago ka fao dibjalo tša kalafo tše di kgethilwego tša Afrika di ka thušago go rarolla ditshepedišo tša thutaphedi tšeo di amanago le di-fibroid tša popelo.”
06 Diphalane 2026 | Pale ka: Sadiki Siphiwe | Seswantšho: Sifiso Nomzaza
Metsotso e 4 nako ya go bala.
Dinyakišišo tše di holofetšago tša moithuti wa PhD wa Yunibesithi ya Theknolotši ya Vaal (VUT) di hlahlobje dithoto tša thutaphedi tšeo di ka bago gona tša dibjalo tša kalafo tša Afrika tše di kgethilwego mabapi le ditshepedišo tšeo di amanago le di-fibroid tša popelo, e lego boemo bjo bo tlwaelegilego bjo bo amago basadi ba dimilione lefaseng ka bophara
Dikutollo di tšweleditšwe ke Mohumagadi Gcobisa Valencia Manzane nakong ya sešene ya tlhagišo ya nyakišišo ya ka morago ga dithuto tša godimo yeo e bego e swerwe ka VUT’s Auditorium 100 ka la 22 Lewedi 2026. Polelo ya gagwe ya go Tšwa ya PhD, yeo e nago le sehlogo se se rego “Ameliorative Effect and Phytochemical Constituents of Selected African Medicinal Plants in Relation to Uterine Fibroid Pathophysiology”, e hlahlobje ka fao dibjalo tša kalafo tša setlogo di ka kgonago go tsenya letsogo go dinyakišišo tša ka moso ka ga maphelo a basadi.
Difibroid tša popelo ke dikgolo tšeo e sego tša kankere tšeo di tšwelelago ka gare goba go dikologa popelo gomme di ka hlola dika tša go swana le go tšwa madi ka nako ye telele goba ye ntši ya go hlapa ga basadi, bohloko bja pelvic, le mathata a pelego. Gaešita le ge dikgetho tše di fapa-fapanego tša kalafo e tlwaelegilego di a hwetšagala, tšhomišo ya tšona e ka tswalanywa le ditshenyagalelo tše dikgolo, ditla-morago tše mpe tšeo di tswalanago le kalafo le phihlelelo e lekanyeditšwego, kudu-kudu maemong ao a nago le methopo e nyenyane. Ditlhohlo tše, gotee le khuetšo ye e tšwelago pele ya di- fibroid tša popelo boleng bja bophelo bja basadi ba bantši, di gatelela go nyakega ga nyakišišo ye e tšwelago pele ka ga mekgwa ye e šireletšegilego, ye e fihlelelwago le ye e theilwego bohlatseng ya tlaleletšo le ye mengwe.
Thuto ya Mohumagadi Manzane e be e lebeletše kudu dibjalo tše pedi tša kalafo tša Afrika, Gunnera perpensa le Albizia tanganyicensis. Mehuta ye mebedi ya dibjalo ka setšo e kopantšwe ke ditsebi tša setšo tša maphelo (THPs), tšeo di begago gore kopanyo ya tšona e ka godiša go šoma gabotse ga kalafo. Thutong ye, mehuta ye mebedi ya dibjalo e ile ya kopanywa (tekanyo ya 3:1) go lokišetša bjalo ka sampole ya boraro, yeo e bitšwago AGMix. Dinyakišišo di nyakišišitše dithoto tša thutaphedi tša tlhamo ye e kopantšwego ge e bapetšwa le ditokišetšo tša dibjalo ka botee.
Ge a hlalosa tlhohleletšo yeo e lego ka morago ga nyakišišo ye, Mohumagadi Manzane o lemogile gore gaešita le ge dibjalo tša kalafo e le kgale di dirišwa mekgweng ya setšo ya go fodiša, bohlatse bja thutamahlale bjo bo hlalosago mekgwa ya tšona ya go šoma bo sa dutše bo lekanyeditšwe.
“O itše: ”Go na le bohlatse bjo bo lekanyeditšwego bja thutamahlale bjo bo thekgago mekgwa ya bona ya go šoma mabapi le pathophysiology ya fibroid ya popelo.”.
Thuto e be e nyaka go hlaola diprofaele tša dimela tša phytochemical, go sekaseka dithoto tša tšona tša antioxidant le anti-inflammatory, go sekaseka bokgoni bja tšona bja go fetola kgateletšego ya oxidative; le go nyakišiša ditlamorago tša tšona go go kgona ga sele le dikarabelo tša disele tše di lebanego le pathophysiology ya fibroid ya popelo.
Ka maiteko a go kopanya tsebo ya setšo le nyakišišo ya mahlale, dibjalo di ile tša hlaolwa ka thušo ya ditsebi tša maphelo tša setšo pele di sekasekwa ka Setheong sa VUT sa Dikhemikhale le Theknolotši ya Diphedi.
Ge a tšweletša dikhwetšo tša gagwe, Mohumagadi Manzane o begile go ba gona ga metswako ye mmalwa ya bioactive, go akaretšwa flavonoids, phenolic acids, triterpenoids, alkaloids le tannins. Metswako ye e kile ya tswalanywa le mediro ya antioxidant, anti-inflammatory le anti-fibrotic.
Gare ga dikhwetšo tše di lemogegago tša nyakišišo, Gunnera perpensa e bontšhitše mošomo wo bohlokwa wa go lwantšha go ruruga, mola tlhamo ya AGMix e bontšhitše mošomo wo o okeditšwego go thibela tšweletšo ya mehuta ya oksitšene ye e arabelago ye e hlotšwego ke LPS (ROS) ka dikaong tša laboratori. Ditekolong tše di theilwego godimo ga disele, ditsopolwa di bontšhitše ditlamorago tša phapano go go kgona ga sele, ka AGMix e bontšha cytotoxicity ya fase go ya go disele tše di tlwaelegilego tše di lekilwego mola e tšweletša ditlamorago tše kgolo go go kgonagala ga mothaladi wa disele tša kankere ya HeLa. Dikutollo tše di šišinya kgonagalo ya mošomo wa go kgetha wa antiproliferative gomme di fa motheo wa nyakišišo ye nngwe ya dithoto tša thutaphedi tša tlhamo ye e kopantšwego.
“Gunnera perpensa, Albizia tanganyicensis, le AGMix di bontšhitše dithoto tša phytochemical le tša thutaphedi tšeo di lebanego le pathophysiology ya fibroid ya popelo,” Mohumagadi Manzane o boletše.
Lega go le bjalo, o gateletše gore dilo tšeo di hweditšwego di emela bohlatse bja pele le gore go nyakega nyakišišo e oketšegilego pele ga ge go ka lebelelwa dikgopelo le ge e le dife tša kalafo.
Dinyakišišo tša ka moso di tla akaretša dinyakišišo tša tlaleletšo tša laboratori, dinyakišišo ka ga ditsela tša dihomoune, diteko tša ka gare ga mmele le, moo go lego maleba, diteko tša kliniki tše di hlamilwego gabotse go hloma polokego le go šoma gabotse.
Ge a naganišiša ka tlhagišo ye, Mohumagadi Mapula Mofokeng, moithuti wa Masters ka Lefapheng la Mahlale a Taolo, o boletše gore sešene ye e laeditše ka fao dinyakišišo tša thuto di ka tsenyago letsogo ka gona go rarolla ditlhohlo tša nnete.
“Seo se ilego sa tšwelela go nna e bile go bona ka fao dinyakišišo tša ka morago ga dithuto tša godimo di ka rarollago ditlhohlo tša nnete tšeo di amago ditšhaba mola gape di hlola dibaka tša tsebo ye mpsha le boitlhamelo,” a realo.
O okeditše ka gore diforamo tša tlhagišo ya nyakišišo di kgatha tema ye bohlokwa go hlabolla banyakišiši ba ka morago ga dithuto tša godimo ka go hlohleletša kabo ya tsebo, go tsenela kudu le go ithuta go kopanya dithuto.
Tlhagišo ya nyakišišo ya ka morago ga dithuto tša godimo e bopa karolo ya boikgafo bja VUT bja go tšwetša pele bokgoni bja nyakišišo, boitlhamelo le khuetšo ya setšhaba ka fase ga Leano la 2033+.
Le ge e le gore go nyakega netefatšo ye nngwe, dinyakišišo tša Mohumagadi Manzane di tsenya letsogo go sehlopha se se golago sa mošomo wa mahlale wo o nyakišišago dibjalo tša kalafo tša Afrika le tema ya tšona yeo e ka bago gona go rarolla ditlhohlo tše di gateletšago tša maphelo. E gatelela gape mohola wa go kopanya tsebo ya setlogo le mekgwa ya sebjalebjale ya mahlale go tšweletša ditemogo tše mpsha tšeo di ka holago setšhaba.