“VUT’s Faculty of Human Sciences Postgraduate Colloquium e tšwetša pele bokgoni bja nyakišišo, go nagana gabotse le tšhomišo ya AI ye e nago le maikarabelo go thekga Leano la 2033+.”
06 Diphalane 2026 | Pale ya: Nontobeko Moimane | Seswantšho: Sifiso Nomzaza
Metsotso e 3 nako ya go bala.
Lefapha la Mahlale a Batho Yunibesithing ya Theknolotši ya Vaal (VUT) le šomišitše Kholokiamo ya lona ya Ka morago ga Dithuto tša Dithuto ka la 23 Lewedi 2026 go hlohleletša diithuti tše di sa tšwago go hlongwa go maatlafatša bokgoni bja tšona bja nyakišišo mola di sepelasepela dibaka le ditlhohlo tšeo di tšweleditšwego ke bohlale bja maitirelo (AI).
E swerwe ka Moagong wa VUT PS, kholokiamo ye e kopantše baithuti ba ka morago ga dithuto tša godimo, barutegi le baokamedi go tšweletša dinyakišišo, go fapantšha dikgopolo le go tsenela dipoledišano ka ga bokgoni bja borutegi le tšhomišo ya AI ye e nago le maikarabelo.
Ge a amogela baemedi, Modiniphethiši wa Lefapha la Mahlale a Batho Mop Lazarus Maleho o hlalositše polediano ye bjalo ka yeo e fetago nyakego ya thuto, a gatelela tema yeo e kgathwago ke baithuti ba Master’s le bongaka go hlwekišwa ga dinyakišišo tša bona le go hwetša ditshwaotshwao tše di agago.
O hlohleleditše baithuti go šupa diphapano tša tsebo le go phegelela nyakišišo ye e nago le mohola yeo e tsenyago letsogo setšhabeng.
“"Ke eng seo se šetšego se tsebja? Hlaola seo se sa hlahlobjago gomme o be le kgalemo le kgotlelelo ya go phegelela dikarabo tše di botegago," a realo Mop Maleho.
O hlohleleditše gape banyakišiši go belaela dikakanyo, go botšološiša mekgwa le go tsenela ka tsinkelo mošomong wa bona le wa ba bangwe.
Kholokiamo ye e bontšhitše dinyakišišo go ralala le dithuto tše di fapanego, go akaretšwa boeti, go amogela baeng, borakgwebo le papatšo ya titšithale, yeo e laetšago dithuto tša go fapafapana tšeo di tšwelelago go tšwa go Legoro.
Ge a fa polelo ya motheo, Mop Tranos Zuva, Moprofesara wa Dinyakišišo ka Lefapheng la Mahlale a Tirišo le a Dikhomphutha, o lebeletše kudu tema ye e golago ya AI ya go tšweletša ka go ruteng le nyakišišo. Go e na le go ngangišana ka ge e ba AI e le e botse goba e mpe, o ile a gatelela bohlokwa bja go diriša thekinolotši yeo ka boikarabelo.
“"AI ke sedirišwa.Re swanetše go e šomiša ka maikarabelo," a realo.
Mop Zuva o gateletše gore AI e swanetše go thekga, go e na le go tšea legato la, monyakišiši le mookamedi.
“O itše: ”AI ga se ya swanela go tšea legato la mookamedi, e bile ga se ya swanela go tšea legato la morutwana.”.
O hlalositše gore le ge AI e ka thuša ka mešomo ya go swana le go hlaloša dikgopolo, go sepelasepela dingwalo, go thekga go ngwala dikhoutu le go kaonafatša polelo, banyakišiši ba dula ba na le maikarabelo a go sekaseka tshedimošo, go hlatholla dikhwetšo le go tšweletša meneelo ya mathomo ya borutegi.
Mop Zuva o lemošitše gape baithuti kgahlanong le go amogela dikarabo tšeo di tšweleditšwego ke AI ntle le netefatšo.
“O lemošitše ka gore: ”O se ke wa nagana gore AI e nepagetše.”.
O hlohleleditše banyakišiši go sekaseka ka tsinkelo tshedimošo yeo e tšweleditšwego ke AI le go bona ge eba e laetša dilo tša nnete tša ditšhaba, dihlongwa le ditikologo tšeo di ithutwago.
Polelo ya motheo e tšweleditše gape go naganelwa ga maitshwaro, go akaretšwa go ba pepeneneng, boikarabelo le tšhireletšo ya tshedimošo ye e nago le tlhokomelo ge go šomišwa didirišwa tša AI. Baithuti ba hlohleleditšwe go utolla tšhomišo ya AI go baokamedi le go netefatša gore theknolotši e šomišwa go sepelelana le dinyakwa tša setheo le melawana ya botshepegi bja thuto.
Go ya ka Mop Zuva, go tšwelela ga AI go dira gore tlhokomelo ye e šomago gabotse e be bohlokwa le go feta.
“O itše: ”Go fihla ga AI ga go dire gore tlhokomelo e se be bohlokwa kudu, go dira gore tlhokomelo e botse e be bohlokwa kudu.”.
Ka ntle ga dipoledišano ka ga theknolotši, kholokimo ye e file baithuti ba ka morago ga dithuto tša godimo sebaka sa go hlabolla boitshepo bja go tšweletša le go šireletša nyakišišo ya bona.
Mop Zuva o hlalositše tiragalo ye bjalo ka sefala sa bohlokwa sa tlhahlo moo banyakišiši ba ithutago go hlagiša dikgopolo, go lokafatša mekgwa le go araba dipotšišo tše bohlokwa.
Boleng bja kholokiamo bo bontšhitšwe gape ka maitemogelo a Morena Jano Myburgh, Mofahloši yo Monyenyane ka Lefapheng la Bohlami le Bokgabo bja Studio ka Yunibesithing ya Bogare ya Theknolotši (CUT), yo a retilego boleng bja nyakišišo yeo e dirwago ka VUT.
“E bile mo go rategago go etela VUT, gomme bašomi ba a šiiša, ka fao go bose go boela mo,” a realo.
Myburgh o tšweleditše gape mošomo wa boitlhamelo wo o dirwago ka gare ga Kgoro ya Bokgabo ya Yunibesithi, a hlaloša nyakišišo ye bjalo ka ye e tšwelago pele le ye e nago le khuetšo.
Baithuti bao ba tšweleditšego mošomo wa bona ba amogetše disetifikeiti go lemoga go tšea karolo ga bona le seabe sa bona lenaneong.
Ge VUT e tšwela pele go phethagatša Leano la 2033+, Kholokhiamo ya Ka morago ga Dithuto e sa dutše e le sefala se bohlokwa sa go hlabolla moloko wo o latelago wa banyakišiši. Ka go godiša go nagana gabotse, poledišano ya thuto le tšhomišo ya maikarabelo ya theknolotši ye e tšwelelago, maitapišo a a tsenya letsogo go ageng setšo sa nyakišišo seo se nago le boitlhamelo, seo se lebanego le seo se arabelago dinyakwa tša setšhaba.