“Kopano ya VUT’s Regional Transformation Cluster e kopantše bašomi ba phetogo ya thuto ya godimo go tšwetša pele dipoledišano ka ga go akaretšwa, thekgo ya baithuti, tekatekano ya bong, ditokelo tša bogolofadi le boikarabelo bja setheo.”
06 Diphalane 2026 | Pale ya: Ntebogeleng Digasu | Seswantšho: Keitumetse Mokgope
Metsotso e 4 nako ya go bala.
Bašomi ba phetogo, barutegi le baetapele ba diyunibesithi ba kgobokane Yunibesithing ya Theknolotši ya Vaal (VUT) ka la 22 Lewedi 2026 go hlahloba ka fao dihlongwa tša thuto ya godimo di ka maatlafatšago go akaretšwa, boikarabelo le toka ya leago ka gare ga dikhamphase le ditšhaba tša tšona.
E swerwe ke Kgoro ya Toka ya Leago le Phetošo ya VUT ka Senthareng ya Khonferentshe ya VUT, kopano ya Sehlopha sa Phetogo ya Selete e file sefala sa dipoledišano ka ga setšo sa setheo, thekgo ya baithuti, tekatekano ya bong, go akaretšwa ga bogolofadi, ditshepedišo tša tsebo tša Afrika le mekgwa ya go ruta le go ithuta yeo e fetošago.
Kopano e amogetše gape Motlatšamokhanselara wa peleng wa VUT Mop Gordon Zide, yoo go ba gona ga gagwe go okeditšego pono ya histori go dipoledišano tše di tšwelago pele ka ga leeto la phetogo la Yunibesithi.
Ge a bula kopano ye, Morena George Mvalo, Molaodi: Toka ya Leago le Phetogo, o gateletše gore phetogo ye e nago le mohola e nyaka maikarabelo a kopanelo.
“"Phetošo e ka se fihlelelwe ke motho o tee goba kgoro e tee. E nyaka go tsenela mo go tšwelago pele, tirišano le boikarabelo go tšwa go rena ka moka," a realo.
Kopanong ye ka moka, baemedi ba ile ba naganišiša ka ga ditlhohlo tšeo lefapha la thuto ya godimo le lebanego le tšona, go akaretšwa setšo sa setheo, boemedi, phihlelelo ya baithuti, tekatekano ya mešomo, phetogo ya polelo le toka ya leago. Batšeakarolo ba dumetše gore phetogo ga se ya swanela go bonagala fela ka ditlhakong tša pholisi eupša gape le ka maitemogelong a letšatši le letšatši a bašomi le baithuti.
Bophelo bjo bobotse bja baithuti bo tšweletše bjalo ka moko wa ditaba wo mogolo nakong ya dipoledišano. Ngaka Trishana Soni, Setsebi se Segolo sa Saekoloji: Keletšo le Thekgo ya Baithuti, o laeditše bohlokwa bja thekgo ya baithuti ye e feletšego ka keletšo, tlhahlo ya mošomo, tsenogare ya mathata le mananeo a thibelo ya dikgaruru tše di theilwego godimo ga bong.
“"Go thekga baithuti ba rena go ra go lebelela moithuti ka moka. Re swanetše go lemoga maitemogelo a bona a go fapana, ditlhohlo, diphetogo le thekgo yeo ba e hlokago gore ba atlege," a realo Ngaka Soni.
O abelane gape le kgatelopele ye e dirilwego ka Protšeke ya Basadi ka go Nyakišišo, e lego maitapišo a mengwaga ye meraro ao a lebišitšwego go oketša go kgatha tema ga basadi ka dinyakišišo le dithutong tša ka morago ga dithuto tša ka morago ga dithuto tša godimo. Go tšea karolo lenaneong le go gotše go tloga go basadi ba 18 ngwageng wa lona wa mathomo go ya go ba 108 ngwageng wa lona wa boraro.
“Kgolo go tloga go basadi ba 18 ngwageng wa mathomo, go ya go ba 57 ngwageng wa bobedi le ba 108 ngwageng wa boraro, e laetša seo se ka diregago ge basadi ba fiwa dibaka, thekgo le diforamo tša go gola,” a realo.
Ge a rarolla phetogo go tšwa go pono ya thekgo ya baithuti, Mohumagadi Faith Macoancoeng, Molaodi: Madulo a Baithuti, o tšweleditše tema ye e kgathwago ke Senthara ya Matlafatšo ya Bahlaselwa le maitapišo a polokego ya khamphase go lwantšha dikgaruru tše di theilwego godimo ga bong le go thekga baithuti bao ba lego kotsing.
“"Re ka se bolele ka phetogo mola baithuti ba tšwela pele go itemogela dikgaruru tše di theilwego godimo ga bong. Polokego le thekgo di swanetše go ba karolo ya lenaneo la phetogo," a realo.
Poledišano le yona e ile ya retologela go ruteng le go ithuta. Ngaka Liemiseng Tjabane, Molaodi wa Senthara ya Tlhabollo ya Thuto, o ipileditše gore go be le mafelo a go ithuta ao a laetšago bohle, go fapafapana le dilo tša nnete tša baithuti ba sebjalebjale.
“"Phetošo e swanetše go itemogelwa moo go ruta le go ithuta go diregago. Diphapoši tša rena tša borutelo di swanetše go laetša go akaretšwa, go fapafapana le dilo tša nnete tše di fetogago tša baithuti ba rena," a realo Ngaka Tjabane.
Ditlhagišo tše dingwe di lekotše tirišano gare ga bašomi ba bong, lefelo la bodumedi bja Afrika le semoya ka gare ga polelo ya phetogo, le bohlokwa bja go netefatša gore batho bao ba golofetšego ba dula e le batšwasehlabelo ba mafolofolo ka maitapišong a phetogo ya setheo.
Morena Mziwoxolo Nkwekwezi, Molaodi wa Mošomo: Toka ya Leago le Phetošo (Molomaganyi wa Bogolofadi), o gopotšitše baemedi gore phetogo ye e nago le mohola e fetela go feta poledišano.
“"Phetošo e swanetše go akaretša mang le mang. Re ka se bolele ka yunibesithi ye e akaretšago bohle ge e le gore mantšu le maitemogelo a batho bao ba golofetšego e se karolo ya poledišano," a realo.
O ile a gatelela gape bohlokwa bja phethagatšo le boikarabelo.
“"Seo se diregago ka morago ga kopano se bohlokwa go swana le seo se diregago kopanong. Re swanetše go latela maitlamo ao re a dirago."”
Kopano e phethile ka dipoledišano ka ga go maatlafatša kgokagano, go godiša tirišano magareng ga dihlongwa le go tšwetša pele maano a kholokimo le thuto ya phetogo ya ka moso.
Molaetša wo o akaretšago go tšwa kopanong e be e le gore phetogo e swanetše go feta dipoledišano tša pholisi gomme e bonagale ka diphapošing tša borutelo, mafelong a bodulo, tikologong ya nyakišišo, ditirelo tša thekgo ya baithuti le bophelong bja khamphaseng. Ka maitapišo a go swana le kopano ya Sehlopha sa Phetošo ya Selete, VUT e tšwela pele go godiša poledišano le kgato ya kopanelo yeo e lebanego le go aga lekala la thuto ya godimo leo le akaretšago bohle, le le lekalekanego le leo le arabelago.