“VUT e keteka Kgwedi ya Bohwa ge baithuti ba bontšha maleme a setlogo ka direto, go anega dikanegelo le dipolelo Phadišanong ya go Bala Maleme a Setlogo ya 2026.”
22 Lewedi 2026 | Pale ya: Ntebogeleng Digasu | Seswantšho: Sifiso Nomzaza o ile a hlokomela
Metsotso e 5 nako ya go bala.
Mantšu a bafsa a ile a lla ka direto, go anega dikanegelo le dipolelo tše maatla ge Yuniti ya Tlhabollo ya Maleme a Afrika (ALDU) ya Yunibesithi ya Theknolotši ya Vaal (VUT) ka gare ga Senthara ya Tlhabollo ya Thuto (CAD) e swere Phadišano ya go Bala Maleme a Setlogo ya 2026 kua Saul Tsotetsi ka Sebokeng ka la 18 Lewedi, go tliša meketeko ya Kgwedi ya Bohwa bophelong ka polelo, setšo le maatla a go tšweletša.
Maikemišetšomagolo a phadišano ye e be e le go tšwetša pele le go boloka maleme a setlogo le bohwa bja setšo ka go hlola sefala seo baithuti ba ka itlhalosago ka boitshepo ka direto, go anega dikanegelo, dipolelo tše di lokišitšwego le dipolelo tšeo di sa itokišetšago. Boithomelo bjo bo ile bja nyaka gape go kgokaganya bafsa le maleme le setšo sa bona mola a ba hlohleletša go tšwetša pele bohwa bjo go meloko ye e tlago.
E swerwe ka tirišano le Mmasepala wa Selegae wa Emfuleni, phadišano ye e kopantše baithuti go tšwa dikolong tša magareng tša Botebo Tsebo, Thuto Tiro, Moshate, Katleho Impumelelo, Sechaba Sohle le Dinokaneng. Baithuti ba ile ba phadišana ka magoro a mane: direto, go anega dikanegelo, polelo ye e lokišitšwego le polelo ye e sa itokišetšago, ba laetša boitshepo le boitlhamelo bja bona ka malemeng a setlogo.
Ge a bolela ka morero wa tiragalo ye, Morena Garvin Morne go tšwa sekolong sa sekondari sa Botebo Tsebo o boletše gore maitapišo a a mabapi le go bušetša le go boloka maleme a setlogo le go netefatša gore a fetišetšwa go meloko ye e tlago.
“Re swanetše go bušetša polelo ya rena morago le setšo sa rena.Moloko wo o tlago o swanetše go tseba polelo ya rena,” a realo.
Molaodi wa lenaneo Mohumagadi Lomile Mokoena, Mošomi wa Polelo ya Sesotho go tšwa go CAD, o hlohleleditše batšwasehlabelo go amogela botho bja bona le go lemoga bokgabo bjo bo akaretšwago poledišanong.
“"O ka ba eng kapa eng yeo o nyakago go ba yona ge o bea kgatelelo ye ntši go yona. E no ba wena ka noši. Ge o bolela, o diriša bokgabo. Rena, bjalo ka diboledi, re boradibokgabo," a realo.
Lenaneo le humišitšwe ke ditiragatšo tša setšo go tšwa go Mohumagadi Precious Thabisa Ngqentsu, Mohlokomedi wa Sephethephethe wa Gauteng, yo a ilego a tliša sereto se maatla sa isiXhosa, le Morena Makgothama Ma-Caiphus go tšwa Mmasepaleng wa Selegae wa Molemo, yo a ilego a diragatša sereto sa Sepedi.
Molaetša wa thekgo go tšwa go MMC ya Dipapadi, Boitapološo, Bokgabo, Setšo le Ditirelo tša Bokgobapuku, Mokhanselara Lehlohonolo Malindi, o laeditše bohlokwa bja go boloka maleme a setlogo le go dira gore methopo ya thuto e fihlelelege go bafsa.
“"Re na le makgobapuku a lena, gomme re mo ka lebaka la lena. Maleme a rena a setlogo ke selo sa bohlokwa kudu seo re ka se ketekago," a realo.
Phadišano ye e tšweleditše ditiragatšo tše di kgahlišago go ralala le magoro ka moka a mane. Ka Theto, Mohumagadi Asimthande Ngwenya go tšwa Thuto Tiro o tšere maemo a pele, a latelwa ke Mohumagadi Palesa Mthi go tšwa Dinokaneng ka maemo a bobedi gomme Mohumagadi Itumeleng Matase go tšwa Sechaba Sohle a tšea maemo a boraro.
Polelong ye e Lokišitšwego, Mohumagadi Inam Nogqala go tšwa Moshate o tšere maemo a pele, gomme Mohumagadi Nolwazi Mkhize go tšwa Sechaba Sohle a tšea maemo a bobedi gomme Mohumagadi Lesego Malone go tšwa Botebo Tsebo a tšea maemo a boraro.
Polelong ye e sa Itokišeletšago, Morena Ziviwe Makrezeni o tšere maemo a pele, a latelwa ke Mohumagadi Oratilwe Phadi go tšwa Botebo Tsebo ka maemo a bobedi gomme Mohumagadi Keke Zanele go tšwa Botebo Tsebo a tšea maemo a boraro.
Ka go Anega Dikanegelo, Morena Sizwe Ndlovu go tšwa sekolong sa sekondari sa Sechaba Sohle o tšweletše pele, ka Qwalasela Mngadi go tšwa sekolong sa sekondari sa Moshate wa bobedi le Mohumagadi Itumeleng Matane go tšwa Sechaba Sohle wa boraro.
Go tlaleletša bohlokwa bja phihlelelo ye, Kgoro ya Thuto ya Inthanete ya VUT e thekgile ka tšhelete dilaptop go bafenyi ka moka ba maemo a pele, go fa baithuti didirišwa tša bohlokwa tša thuto go thekga dithuto tša bona le tlhabollo ye e tšwelago pele.
Go Mohumagadi Palesa Mthi, yo a hweditšego maemo a bobedi ka direto, phadišano ye e file sebaka sa go itlhalosa ka direto le go keteka polelo le bohwa bja gagwe.
“"Go ba karolo ya phadišano ye go ntumelela go itlhalosa ka direto le polelo ya ka ya setlogo. Go mpontšhitše gore maleme a rena a sa na le lefelo ka bokamoso bja rena," a realo.
Morena Ziviwe Makrezeni, mofenyi wa maemo a pele ka legoro la polelo yeo e sa itokišetšago, o boletše gore maitemogelo a a matlafaditše boitshepo bja gagwe le go mo gopotša ka bohlokwa bja go bolela maleme a setlogo ka boikgantšho.
“"Go fenya e bile motsotso wo o kgethegilego go nna, eupša seo ke se tšeelago godimo kudu ke sebaka seo ke filwego sa go bolela le go emela polelo ya ka. Go nthutile gore le ka mohla ga se ra swanela go hlabja ke dihlong ka maleme a rena a setlogo. Re swanetše go bolela le bona ka boikgantšho le go a fetišetša go moloko wo o latelago," a realo.
Dipolelong tša gagwe tša go tswalela, Morena Antoinette Lombard o laeditše tebogo ya gagwe go bohle bao ba bilego le seabe katlegong ya tiragalo ye, go akaretšwa moamogedi, barulaganyi, molaodi wa lenaneo, baemedi ba dikolo, baahlodi, dihlopha tša VUT, bašomi ba go ithutela mošomo, bathekgi le balekane. O lebogile gape Sehlopha sa Bokgabo bja Boitlhamelo le Setšo sa VUT, sehlopha sa PR le sa boraditaba, le Khamphase ya VUT East Rand, yeo e thušitšego go hwetša thušo ya ditšhelete ka Kgoro ya Dipapadi, Bokgabo, Setšo le Boitapološo ya Gauteng.
Morena Lombard o hlohleleditše barutwana go tšwela pele go bala, go ngwala le go bolela maleme a bona a setlogo, a tsopola Ngaka Seuss ka gore: “Ge o bala kudu, ke moo o tlago go tseba dilo tše dintši. Ge o ithuta mo gontši, ke moo o tlago go ya mafelong a mantši.”
Ge Afrika Borwa e keteka Kgwedi ya Bohwa, phadišano ye e šomile bjalo ka kgopotšo ye maatla ya gore maleme a setlogo ga se mašaledi a nako ye e fetilego, eupša ke dipontšho tše di phelago tša boitšhupo, setšo le go ba karolo ya bona.
Re a thaba ka setso sa rona. Masixabise isiXhosa sethu. Masiziqhenye ngesiZulu Sethu. A re ipele ka dipuo tsa rona. Sema Afrika a re ketekeng maleme a rena, setšo sa rena le gore re bomang.