“Univesithi ea Theknoloji ea Vaal (VUT) e tšoere mokete o matla oa matsatsi a mabeli oa Letsatsi la Lefatše la Thepa ea Bohlale, o kopantseng lipapali, boqapi, le mantsoe a bacha ho khothaletsa boqapi le ho sireletsa mehopolo.”
22 Mmesa 2026 | Pale ka: Ntebogeleng Digasu | Setšoantšo: Sifiso Nomzaza
Nako ea ho bala metsotso e 5.
“"Sireletsa mehopolo ea hau hona joale, eseng hamorao." Molaetsa ona, o bonolo empa o potlakile, o ile oa pheta-pheta moketeng o phelang oa matsatsi a mabeli oa Letsatsi la Lefatše la Thepa ea Bohlale (WIPD) o neng o tšoeroe ke Univesithi ea Theknoloji ea Vaal (VUT) ka la 23 le 24 Mmesa 2026. Ho feta ketsahalo ea sehopotso, lenaneo le ile la tsoela pele e le moqoqo o phelang lipakeng tsa meloko, makala a fapaneng a thuto, le litabatabelo, le kopanya baithuti, liithuti, matichere, baqapi, baemeli ba 'muso, le batho ba tummeng lipapaling tlas'a mookotaba o kopanyang oa lipapali le boqapi.
Mokete o butse ka la 23 Mmesa Thabong Mall, moo Univesithi e isitseng tsebo ka nqane ho marako a setsi sa eona le ho e beha sebakeng sa sechaba. Li-gazebo li ne li hlophisehile sebakeng seo, li theha tikoloho e fumanehang habonolo le e nolofalletsang puisano moo litho tsa sechaba li neng li ka buisana ka kotloloho le litsebi tsa thepa ea bohlale. Moea o ne o le oa thuto ebile o tletse cheseho, ha takatso ea ho tseba e kopana le monyetla sebakeng se etselitsoeng ho hlakisa bohlokoa ba mehopolo.
Ho eketsa morethetho o matla letsatsing e bile 'mampoli oa bolo ea maoto ea freestyle oa Afrika Boroa, Monghali Lloyd Monso oa Sipho Six Foundation, eo tšebetso le molaetsa oa hae li ileng tsa ama haholo bamameli ba bacha. O ile a bua ka kananelo e ntseng e hola ea freestyle football lefatšeng ka bophara le tlhokahalo ea ho holisa litalenta tse joalo sebakeng sa heno. "Linaha tse ngata tsa mose ho maoatle li se li ntse li sebelisa litsebo tsena ho iphumanela monyetla papaling," a rialo, a totobatsa bohlokoa ba ho tsetela mefuteng e ntseng e hlahella ea boitlhahiso le tlholisano.
Sebapali sa mehleng sa bolo ea maoto sa profeshenale le moqolotsi oa litaba tsa lipapali, Monghali Abia Nale, o fane ka pono e tebileng, a theha khothatso holim'a linnete tseo baatlelete ba bangata ba bacha ba tobanang le tsona. O buile ka ho toba ka lekhalo le teng lipakeng tsa talenta le monyetla, haholo-holo har'a sechaba sa litoropo. "Ho na le talenta e ngata haholo metseng ea rona ea liofising, empa bacha ba bangata ha ba fihlelle lihlopha tse nepahetseng, bakoetlisi, kapa liakademi," a rialo. O ile a hatella hore thuto e lula e le motheo oa bohlokoa, e nolofalletsang bacha ho tsamaisa eseng feela mesebetsi ea bona, empa hape le liqeto tse rarahaneng tse bopang bokamoso ba bona.
Lenaneo le ile la fallela VUT Southern Gauteng Science and Technology Park ka la 24 Mmesa, moo ntlha-khōlō e ileng ea fetoha ho ba tšebelisano e tebileng le baithuti ba tsoang sebakeng sohle sa Vaal. Mona, moqoqo o ile oa hola ho ba o mabapi le bo-mong, boikarabello, le menyetla. Motlatsi oa Motlatsi oa Mookameli oa Lipatlisiso, Boqapi, Khoebo le Machaba (RICI), Moprofesa Simphiwe Nelana, o ile a beha motheo ka molaetsa o neng o beha thepa ea bohlale boeleng bohareng ba tsoelo-pele ea motho ka mong le ea sechaba.
“"Lentswe la sehlooho kajeno ke tshireletso," a rialo. "Sireletsa mehopolo ya hao hanghang. Se emele ho fihlela o qeta sekolo kapa o kena univesithing." Mantswe a hae a ne a na le potlako le kgothatso, a hopotsa baithuti hore boqapi ha bo qale dilaboratoring kapa diholong tsa dithuto, empa hangata bo qala dibakeng tse kgutsitseng tsa monahano.
Moprofesa Nelana o ile a boela a nahana ka karolo e ntseng e fetoha ea theknoloji, a lemosa khahlanong le ho amohela bohlale ba maiketsetso ntle le ho bo hlahloba. Leha a lumela hore bo teng ka ho sa feleng, o ile a hatella karolo e sa feleng ea kahlolo ea motho. "Bohlale ba maiketsetso bo mona ho tla lula, empa ha bo na melao ea boitšoaro," a hlokomela. "Ke batho ba lokelang ho tataisa theknoloji ka boikarabelo le ho e sebelisa ho ntlafatsa maphelo." Mabapi le sena, molaetsa o ne o pharalla ho feta boqapi ho ya boikarabellong ba boitshwaro bo botle ba tswelopele ka boyona.
Ho ya ka pono ya leano, Setsebi se Phahameng sa Thuto ya Ditokelo tsa Bangodi ho Khomishene ya Dikhamphani le Thepa ya Bohlale (CIPC), Monghadi Mojalefa Khoza, o hlalositse metso ya thuto ya thepa ya bohlale ka hara lenaneo la naha. O ile a totobatsa taelo ya paramente ya 2015 e neng e ikemiseditse ho kenya tsebo e jwalo sekolong sa mathomo, a tiisa mohopolo wa hore tlhokomediso e lokela ho qala kapele hore e tle e bope baqapi ba kamoso ka tsela e nang le moelelo.
Boetapele ba setsi bo ile ba tiisa bohlokoa ba morero ona. Setho sa Lekhotla, Mofumahatsana Kelebogile Dilotsotlhe, o ile a nahana ka litlamorao tsa sebele tsa mehopolo e sa sireletsoang, a hopola liketsahalo moo boqapi bo ileng ba fetoha mohloli oa likhohlano ho e-na le monyetla. Maikutlo a hae a ile a sebetsa e le khopotso ea hore thepa ea kelello ha se khopolo ea molao feela, empa ke tšireletso ea toka le botšepehi.
Se neng se khahla ka ho tšoana e bile tlatsetso e tsoang Ofising ea Naha ea Tsamaiso ea Thepa ea Bohlale (NIPMO), moo Motlatsi oa Motsamaisi Mofumahali Lungelwa Kula a khothalelitse baithuti ho bona boqapi eseng e le mohopolo o sa tšoareheng, empa e le tsela e lebisang menyetleng e tšoarehang. O ile a totobatsa ho fumaneha ha lichelete le litšebelisano-'moho, a beha thepa ea bohlale e le mokhoa oa ts'ireletso le mofani oa kholo ka nako e le 'ngoe.
Mohlomong motsotso o amileng maikutlo ka ho fetisisa letsatsing leo o tlile ho tsoa ho eo e neng e le mokapotene oa Bafana Bafana le motlatsi oa mofuputsi e moholo oa Mokhatlo oa Bolo ea Maoto oa Afrika Boroa, Monghali Aaron Mokoena. Ha a bua ka boikokobetso le ka tieo, o hlalositse leeto la hae ho tloha literateng tsa Boipatong ho fihlela sethaleng sa lefats'e. "Haeba nka fihla Europe, le lona le ka fihlella litoro tsa lona," a rialo, a theha takatso holim'a boitšoaro, ho tsepamisa maikutlo, le mamello.
Ha a phethela, Mookameli e Moholo ea Sebetsang Ofising ea Phetisetso ea Theknoloji (TTO), Monghali Thabo Kgole, o ile a nahana ka boikitlaetso bo kopanetsoeng bo entseng hore lenaneo le atlehe. Mantsoe a hae a ne a bontša tšepo e khutsitseng ka tsela eo setheo se e nkang. "Re na le bokgoni, re na le matla, mme re ntse re tswela pele," a rialo, a ananela tshebedisano-mmoho pakeng tsa boetapele, balekane, basebetsi, le baithuti e entseng hore morero ona o kgonehe.
Mantswe a baithuti le matitjhere a ile a eketsa moelelo o phethelang ketsahalong eo. Monghadi Bokang Mabote wa Sekolo sa Bonyakiso sa JET NTEU o buile ka phetoho pono-kgang, a hlokomedisa kamoo lenaneo le butse kelello ya hae bohlokweng ba ho sireletsa boqapi. Mof. Khwezilokusa Thompson oa Sekolo se Phahameng sa Suncrest o hlalositse hore o khothalelitsoe, haholo-holo ke lipale tsa batho ba tummeng lipapaling ba bontšitseng hore maemo ha a tlameha ho laola qetello. Morupeli oa Senyesemane e le Puo ea Pele e Tlatsetsang, Mof. Kelebogile Moyolo oa Sekolo se Mahareng sa Lekoa Shandu, o ile a pheta maikutlo a tšoanang, a bontša tšepo ea hore lithuto tse arolelanoeng li tla lula li hopoloa nako e telele ka mor'a hore ketsahalo e fele.
Ka tataiso e tsoelang pele ea rametlae le motsamaisi oa lenaneo Monghali Skholo Mayisa, eo motsoako oa hae oa metlae le ho hohela o neng o boloka bamameli ba phathahane, mokete o ile oa boloka tekano lipakeng tsa temohisiso le ho utloisisoa habonolo. Boteng ba hae bo ile ba tiisa hore phihlelo ea ho ithuta e lula e na le moelelo ebile e hopoleha.
Ha lipuisano tsa ho qetela li ne li ea phethahala, se ileng sa sala e ne e se tsebo feela, empa e le lebelo le lecha la menyetla. Baithuti ba ile ba tloha ba e-na le kutloisiso e hlakileng ea hore mehopolo ea bona e na le boleng, hore boqapi bo qala ka tumelo, le hore esita le lelakabe le lenyane, ha le sirelelitsoe le ho holisitsoe, le na le matla a ho bopa bokamoso.