“VUT ea Mahlale a Tsamaiso e hlomphile litho tsa FREC tse tlohelang mosebetsi mme ea amohela sehlopha se secha se itlammeng ho ntšetsa pele lipatlisiso tse nang le boitšoaro bo botle.”
17 Hlakubele 2026 | Pale ka: Nontobeko Moimane | Setšoantšo: Keitumetse Mokgope
Nako ea ho bala metsotso e 3.
Ho na le menehelo lithutong tse phahameng e sa atiseng ho bonahala, empa ka khutso e bopa botšepehi, boitšepo le bokamoso ba setsi.
Ka la 13 Hlakubele 2026, Lefapha la Mahlale a Tsamaiso la Univesithi ea Theknoloji ea Vaal (VUT) le ile la ema hanyane ho ananela menehelo e joalo, le hlompha litho tse tlohelang Komiti ea Melao ea Boitšoaro ea Lipatlisiso ea Lefapha (FREC) ha le amohela sehlopha se secha se tšepetsoeng ho ntšetsa pele boikarabello bona.
Kopano ena e ne e le ho feta phetisetso ea mosebetsi ea semmuso. E ne e le motsotso oa ho thuisa, le kananelo ea batho ba sebelitseng ka mor'a likhato ho netefatsa hore lipatlisiso tse etsoang ka har'a lekala ha li matla feela, empa hape li na le boikarabello.
Ha a bula lenaneo, Moprofesa Christa Marais o ile a nahana ka karolo eo hangata e sa bonahaleng empa e le ea bohlokoa ea likomiti tsa boitšoaro thutong e phahameng. O buile ka boikarabello boo li nang le bona ba ho sireletsa seriti, polokeho le litokelo tsa bankakarolo ba lipatlisiso, ha li ntse li boloka botšepehi ba mosebetsi oa thuto.
A itšetlehile ka tšoantšetso ea isivivane, moetlo oa Afrika moo baeti ba ahang qubu ea majoe ho tšoaea leeto le ho tataisa ba ba latelang, Moprofesa Marais o fane ka maikutlo a matla.
“"Ha nako e ntse e ea, majoe ana a bokellana ho theha motheo oa bohlale ba setsi o bopang moetlo oa boitšoaro o nepahetseng oa basebetsi ba rona ba thuto," a rialo. "Ba sebeletsang komiting ba tiisa hore maeto a lipatlisiso ha a hlahise litholoana feela, empa a latela melao-motheo."”
Mantsoe a hae a ile a akaretsa moelelo oa mosebetsi oa komiti, o tsitsitseng, o nahanelang, le o thehileng.
Mookameli e Moholo oa Lefapha la Mahlale a Tsamaiso, Moprofesa Chengedzai Mafini, o lebohile litho tse tlohang ka boitlamo le boitsebelo ba tsona. O hatelletse hore lipatlisiso tse nang le boitšoaro ha se mosebetsi o ikemetseng, empa ke boikarabello ba kopanelo bo hlalosang botumo ba lefapha le Univesithi.
“"Setho se seng le se seng sa lefapha la barutehi se kenya letsoho botumong le botshepehing ba setsi sa rona. Ha re tshehetsa maemo a matla a boitshwaro bo botle dipatlisisong, re matlafatsa botshepehi ba rona re le lefapha la barutehi le re le univesithi," a rialo.
Modulasetulo ya tlohang wa FREC, Ngaka Sumari Tesnear, o ile a hopola leeto ka teboho le ho hlaka. O ile a ananela tshehetso ya tshebedisano-mmoho e tswang ho boetapele ba lefapha la barutehi, dihlopha tsa tsamaiso le bafuputsi, a hlokomedisa hore mosebetsi wa boitshwaro hangata ha o utlwisiswe hantle.
“"Tlhahlobo ea melao ea boitšoaro ha se ka ho theha litšitiso," a hlalosa. "Ke ho netefatsa hore lipatlisiso li etsoa ka boikarabelo le hore lithahasello tsa bankakarolo, bafuputsi le setsi li sirelelitsoe."”
Ha kgaolo e nngwe e kwala, e nngwe ya qala.
Modulasetulo ya kenang wa FREC, Dr Ronel Cassim, o tiiseditse ba bileng teng hore sehlopha se setjha se tla haha hodima motheo o tiileng o behilweng ke ba bileng teng pele ho bona. Ha a ntse a boloka botšepehi ba mekgwa e seng e le teng, o bontshitse hore komiti e tla batlisisa mekgwa ya ho ntlafatsa ho hlaka le bokgabane bakeng sa bafuputsi.
“"Melao ea boitšoaro ka linako tse ling e ka bonahala e rarahane ho tsoa kantle, empa e phetha karolo ea bohlokoa ho netefatsa hore liphuputso tsohle tse etsoang tlas'a lebitso la lefapha li bontša litekanyetso le melao-motheo ea setsi," a rialo.
Ketsahalo e phethetsoe ka ho fana ka limpho tsa teboho ho litho tse tlohelang, e leng ketso e bonolo e nang le moelelo o tebileng. E ne e le kananelo ea nako e fanoeng, liqeto tse entsoeng le maemo a bolokiloeng.
Ha Lefapha la Mahlale a Tsamaiso le ntse le tsoela pele ka leeto la lona, mosebetsi oa komiti ea melao ea boitšoaro o lula o le matla a khutsitseng empa a le bohlokoa, o netefatsa hore mohato o mong le o mong o eang pele o thehiloe boikarabelong, botshepehing le sepheong.
Ka dinako tse kang tsena, VUT e tiisa boitlamo ba yona ba ho aha eseng feela tsebo, empa le tshepo.