“VUT, ka tšebelisano-'moho le Eskom le Lefapha la Thuto ea Motheo, e tla tšoara Lenaneo la Sekolo sa Mariha la 2026 bakeng sa baithuti ba Sehlopha sa 12 ho tloha ka la 12 ho isa ho la 17 Phupu 2026.”
15 Phupu 2026 | Pale ka: Nontobeko Moimane | Setšoantšo: Siphephelo Dlamini
Nako ea ho bala metsotso e 4.
Baithuti ba fetang 500 ba Mophato wa 12 ba tswang Sedibeng Botjhabela le Sedibeng Bophirimela ba qadile beke e matla ya boitokisetso ba dithuto ka Lenaneo la Sekolo sa Mariha la 2026 la Vaal University of Technology (VUT), Eskom le Lefapha la Thuto ya Motheo (DBE).
E thakhotsoe ka molao Holong e Kholo ea Desmond Tutu ka Sontaha, la 12 Phupu 2026, lenaneo le tla tsoela pele ho fihlela la 17 Phupu 'me sepheo sa lona ke ho matlafatsa tšebetso ea baithuti ho tsa Lipalo le Saense ea 'Mele ha li ntse li ba lokisetsa liteko tsa bona tsa National Senior Certificate. Ntle le thuto ea ka phaposing ea borutelo, baithuti ba tla nka karolo lithutong tsa ho pheta, mesebetsing ea ho rarolla mathata, tataisong ea mesebetsi le liketsahalong tsa boitokisetso ba univesithi tse etselitsoeng ho aha boitšepo le ho ba lokisetsa lithuto tsa kamoso ho Saense, Theknoloji, Boenjiniere le Lipalo (STEM).
Boikitlaetso bona bo bontsha boitlamo ba VUT ba ho atolosa phihlello ya thuto ya boleng ka ho sebedisana le mmuso le diindaseteri ho ntshetsapele borasaense, baenjiniere le baqapi ba kamoso ba Afrika Borwa.
Ha a amohela baithuti Univesithing, Motlatsi oa Motlatsi oa Mookameli: Thuto le ho Ithuta, Ngaka Grace Kanakana-Katumba, o hlalositse Sekolo sa Mariha e le ho hong ho fetang lenaneo la tšehetso ea thuto feela.
“Sena se fetang qaleho ea Sekolo sa Mariha. Ke qaleho ea monyetla, monyetla oa ho itumella, ho matlafatsa tsebo ea hau ea Lipalo le Li-saense tsa Tlhaho, le ho bula menyetla ea mesebetsi e nang le matla a ho fetola eseng feela bokamoso ba hau empa le bokamoso ba naha ea rona.”
O lebohile Eskom le DBE ka matsete a bona a tswelang pele ho batjha, a totobatsa hore thuto e dula e le e nngwe ya dithulusi tse matla ka ho fetisisa tsa Afrika Borwa bakeng sa phetolo.
A kgothatsa baithuti ho nahana ka nqane ho maemo a bona a hajwale, o ba phephetse ho lora ka sebete le ho amohela menyetla eo thuto e ka e bulang.
“Nahana ka nqane ho Sebaka sa Vaal. Nahana ka nqane ho Afrika Borwa. Nahana ka menyetla eo lefatshe le o tshwaretseng yona. Ditharollo tsa mathata a mangata a ditjhaba tsa rona di ka nna tsa tswa mehopolo e metjha ya ba dutseng ka phaposing ena kajeno.’
A thehile maiphihlelong a hae, Ngaka Kanakana-Katumba o arolelane kamoo ho kena sekolong sa mariha e le moithuti e ileng ea fetola tsela ea hae ea thuto le mosebetsi.
A emetse Marangrang a Litsebi tse Ncha tsa Eskom, Monghadi Thabo Monaheng o ile a hopotsa baithuti hore ba fumane sebaka sa bona lenaneong lena ka boinehelo le mamello.
“Ho ba mona ha se ka lehlohonolo. Ho bontsha bokgoni ba lona le boitlamo ba lona ho bokgabane. Beke ena ha se feela ka ho itokisetsa diteko; e mabapi le ho aha boitshepo, ho ntshetsapele monahano o tebileng le ho bula menyetla ya mesebetsi ho saense, boenjiniere le thekenoloji.”
O kgothaditse baithuti ho ipona e le ditsebi tsa kamoso tse tla kenya letsoho lekaleng la matla la Afrika Borwa le ntshetsopeleng e pharaletseng ya moruo le setjhaba.
Moithuti oa mehleng oa VUT le Molulasetulo oa Lekala la Vaal la Setsi sa Afrika Boroa sa Boenjiniere ba Kaho (SAICE), Monghadi Thabo Utloa, o khothaditse baithuti ka ho pheta pale ea leeto la hae ho tloha ho ba moithuti ho fihlela ho ba setsebi sa boenjiniere. O ba khothalelitse ho amohela liqholotso, ho lula ba ikemela le ho tšehetsana beke kaofela.
A emetse DBE, Motsamaisi wa Setereke sa Sedibeng East, Monghadi Pheelo Metsing, o babaditse VUT le Eskom ka ho theha morero o fang baithuti monyetla wa ho matlafatsa tshebetso ya bona ya dithuto pele ho ditlhahlobo tsa pele le tsa ho qetela.
Ha a bua le baithuti, o ile a ba hopotsa hore ba kgethilwe ho tswa ho baithuti ba fetang 11,000 ba Tlelase ya 12 ho tswa seterekeng kaofela.
“Ho baithuti ba fetang 11,000 ba Tlelafo ea 12 seterekeng, le khethiloe ho nka karolo Sekolong sena sa Mariha. Hona ke tlotla, mme re lebelletse hore le tla e sebelisa ka botlalo.”
O kgothaditse baithuti ho nka karolo ka botlalo thutong e nngwe le e nngwe, ho dula ba ikemetse, le ho sebedisa monyetla o ka pele ho bona ka botlalo.
A emetse Motheo oa Nts'etsopele oa Eskom, Motsamaisi oa Morero Monghali Justice Thobejane o tiisitse boitlamo ba Eskom ba ho tsetela thutong le ho nts'etsapele basebetsi ba kamoso ba Afrika Boroa.
“Lenaneo lena le teng hobane re lumela bokgoning ba lona. Matsatsi a seng makae a tlang a tla hloka mosebetsi o boima le boitlamo, empa meputso ya ona e tla tswela pele bophelo bohle. Ithuteng ka thata, le dule le ikemiseditse mme le etse hore motsotso o mong le o mong o be le thuso.”
Kamohelo ea semmuso e qetile ka teboho e fanoeng ke Mookameli oa Nakoana oa Khaolo ea Kamohelo ea Baithuti, Mofumahatsana Lucy Mohoto, ea ananetšeng tlatsetso ea Eskom, DBE Education, matichere, barupeli, basebetsi ba VUT le baithuti ba baithaopi ho etsa hore lenaneo le khonehe.
O kgothaditse baithuti ho sebedisa monyetla o mong le o mong o neng o le teng bekeng eo, mme a hlahisa tshepo ya Yunivesithi ya hore ba bangata ba tla kgutlela VUT kamora ho qeta selemo sa bona sa matric.
E mong oa bankakarolo, Monghali Siphosihle Phali oa Sekolo sa Boitsebelo se Khethehileng sa Lipalo, Saense le ICT sa Dr Molefi Oliphant, o itse o thabetse ho matlafatsa kutloisiso ea hae ea Lipalo le Saense ea 'Mele ha a ntse a sebelisana le baithuti ba tsoang likolong tse ling.
“"Ke batla ho ntlafatsa diphetho tsa ka, ke ithute mekgwa e metjha ya ho rarolla mathata le ho kopana le baithuti ba bang ba nang le dipheo tse tshwanang," a rialo.
Ha VUT e keteka sehopotso sa eona sa bo-60 tlas'a mookotaba o reng Ho Kgothatsa Menahano. Ho Bopa Ditalente., Lenaneo la Sekolo sa Mariha le tswela pele ho bontsha boitlamo ba Yunivesithi ba ho aha ditshwarisano tsa maano tse ntlafatsang diphetho tsa thuto le ho lokisetsa moloko o latelang wa borasaense, baenjiniere le baqapi ba Afrika Borwa.