Liunivesithi li khothalelitsoe ho fetola lipatlisiso tsa tlelaemete hore e be liketso ho ICCRSSF 2026

“Moprofesa Khehla Ndlovu o beha diyunivesithi e le matšolo a kgato ya tlhaho ya tlelaemete kopanong ya ICCRSSF ya 2026 ya mamello ya tlelaemete e tshwaretsweng Victoria Falls.”

13 Phato 2026 | Pale ka: Tayron Mhlongo | Setšoantšo: Se fanoe

Nako ea ho bala metsotso e 5.

Professor Stephen Khehla Ndlovu, Vice-Chancellor and Principal of the Vaal University of Technology (VUT), delivers his address at the International Conference on Climate Resilient, Smart and Sustainable Futures (ICCRSSF 2026) in Victoria Falls, Zimbabwe.

Moprofesa Stephen Khehla Ndlovu, Motlatsi oa Mookameli le Hlooho ea Univesithi ea Theknoloji ea Vaal (VUT), o fana ka puo ea hae Kopanong ea Machaba ea Bokamoso bo Tšoarellang, bo Bohlale le bo Ikarabelang ho Phetoho ea Tlelaemete (ICCRSSF 2026) e tšoareloeng Victoria Falls, Zimbabwe.

Kopano ea bobeli ea Machaba e neng e lebelletsoe ka tjantjello ea Bokamoso bo Tšoarellang, bo Bohlale le bo Tsitsitseng bo Ikarabelang ho Tšebetso ea Leholimo (ICCRSSF 2026) e butsoe ka molao ka la 12 Phato 2026 sebakeng se tummeng sa Elephant Hills Resort se Victoria Falls, Zimbabwe. Ho tloha ka la 12 ho fihlela ka la 14 Phato, kopano ea ICCRSSF 2026 ea boitšireletso ba tlelaemete e kopanya litsebi tse ka sehloohong, baetsi ba melaoana, baqapi, litsebi tsa indasteri le bahale ba nts'etsopele e tsitsitseng ho tsoa sebakeng sohle le kantle ho sona bakeng sa matsatsi a mararo a lipuisano, phapanyetsano ea tsebo le ho batla litharollo tse sebetsang mathateng a potlakileng a tlelaemete le nts'etsopele.

E tšoeroe ke Univesithi ea Great Zimbabwe (GZU), kopano ena e haha holim'a katleho le matla a kopano ea pele ea ICCRSSF e neng e tšoeroe ke Univesithi ea Theknoloji ea Vaal (VUT) ka 2025.

Sehlooho sa kopano ea 2026, "Ho Rala Mekhoa ea ho Potlakisa Litšebelisano tse Thibelang Phetoho ea Tlelaemete le tse Tšoarellang," se beha tlhokomelo e loketseng nako le e akaretsang mabapi le ho arabela litlamorao tse ntseng li mpefala tsa phetoho ea tlelaemete. Se totobatsa tlhokahalo ea mekhoa e mecha, theknoloji e tšoarellang, meaho ea motheo e tiileng, maano a akaretsang le tsebo ea lehae. Sehlooho se hlokomela hore khato e nang le moelelo khahlanong le phetoho ea tlelaemete e hloka tšebelisano-'moho ho pholletsa le makala a fapaneng a thuto, liqhobe, sechaba le lichaba.

E boetse e hokahanya boitlamo ba lefats'e ka bophara le lintho tse tlang pele tsa naha le tsa kontinente, haholo-holo Lipheo tsa Ntšetsopele e Tšoarellang tsa Machaba a Kopaneng, ho kenyeletsa Sepheo sa Ntshetsopele e Tsheparellang sa 13: Ketso mabapi le Tlelaemete le Sepheo sa Ntshetsopele e Tsheparellang sa 17: Tshebedisano-mmoho bakeng sa Dipheo, hammoho le Ajenda 2063 ya Mokgatlo wa Matjhaba a Afrika. Ka ho tsepamisa maikutlo hona, seboka se ntšetsa pele litsela tse sebetsang tse lebisang bokamosong bo matla bo hanelang mathata, bo nang le toka le bo tšoarellang bakeng sa Afrika le lefatše.

Molaetsa o ka sehloohong o hlahang ho tsoa ho ICCRSSF 2026 o hlakile: bothata ba tlelaemete bo ke ke ba loantšoa ka boikitlaetso bo ikemetseng. Puing ea hae ea pulo, Motlatsi oa Mookameli oa Univesithi ea Great Zimbabwe, Moprofesa Rungano Jonas Zvobgo, o ile a hatella hore phetoho ea tlelaemete e tšela meeli, makala a thuto le matla a taolo a mekhatlo. Litlamorao tsa eona li bonahala lits'ebetsong tsa temo, litoropong, mehloling ea metsi, moruong le sechabeng. Ka hona, karabelo e tlameha ho ba e hokahaneng ka ho tšoana, e tšebelisano-'moho le e kenyeletsang bohle.

A theha hodima sehlooho sa seboka, Moprofesa Zvobgo o hlokometse hore lentsoe "ho rala" le na le bohlokoa bo ikhethang. Mamello ea tlelaemete ha e etsahale ka lehlohonolo; e tlameha ho ntlafatsoa ka boomo ka melaoana e nepahetseng, tsebo ea saense, theknoloji e loketseng, mekhatlo e nang le bokgoni, sechaba se kenyeletsang bohle le litšebelisano-'moho tse tšoarellang. Bohareng ba ts'ebetso ena, o ile a hatella, ho tlameha ho be le mokhoa o shebaneng le batho o arabang maemo a sebele a phelang ho ona sechaba se tlokotsing.

Ho tiisa pono ena, Moprofesa Khehla Ndlovu, Motlatsi oa Mookameli le Hlooho ea VUT, o ile a hatella hore ICCRSSF e se e holile ho feta meeli ea setso ea seboka sa thuto e phahameng. O e hlalositse e le sethala sa bohlokoa sa kontinente se kopanyang mantsoe a fapaneng, mekhatlo le makala ho tobana le 'nete ea phetoho ea tlelaemete.

O boletse hore kopano "e fetohile sethala sa kontinente bakeng sa ho ntšetsa pele lipuisano, ho matlafatsa litšebelisano le ho fumana litharollo tse sebetsang" tsa phetoho ea tlelaemete, e leng e 'ngoe ea liqholotso tse kholo tsa moloko oa rona. Maikutlo a hae a totobalitse bohlokoa ba ho tloha lipuisanong ho ea tšebelisano-'moho e hlahisang litholoana tse sebetsang, tse ka lekanyetsoang le tse tšoarellang.

Moprofesa Ndlovu o ile a tswela pele ho totobatsa karolo ya bohlokwa ya ditheo tsa thuto e phahameng ho arabela diphephetso tsa tikoloho le ntshetsopele. O hlokometse hore diyunivesithi di na le boikarabelo bo fetang feela ho theha le ho phatlalatsa tsebo. Di tlameha hape ho thusa ho bopa leano la setjhaba, ho matlafatsa setjhaba le ho lokisetsa baithuti ba alohileng ho etella pele lefatsheng le fetohang ka potlako.

Jwalokaha a hlalositse: "Re tlameha ho hlahisa ditharollo, ho susumetsa maano a setjhaba, ho matlafatsa setjhaba le ho hlahisa baithuti ba fumaneng mangolo ba nang le bokgoni ba ho etella pele setjhaba diphetohong tse e-s'o ka di eba teng tsa tikoloho le ntshetsopele."“

Maikutlo a hae a ile a beha thuto e phahameng e le matla a matla a kgannang boqapi, phetoho ya setjhaba le kgato kgahlanong le phetoho ya tlelaemete. A boetse a tiisa boikarabelo ba diyunivesithi tsa Afrika ba ho netefatsa hore dipatlisiso di fihla ka nqane ho dingolwa tsa thuto le ho tlisa melemo e tshwarehang setjhabeng.

Maemong ana, Moprofesa Ndlovu o hlalositse hore botsitso ke karolo ya bohlokwa ya morero wa setsi sa VUT. O kgothaditse bankakarolo ho nka ICCRSSF 2026 e se feela e le mosebetsi wa thuto, empa e le "pitso ya ho nka kgato".

Ho Moprofesa Ndlovu, kopano ena e emela kopano ea mehopolo e ikemiselitseng ho fetola tsebo hore e be litharollo tse sebetsang le ho aha bokamoso bo tiileng, bo kenyeletsang bohle, le bo tšoarellang. Ka hona, botsitso bo tlameha ho utloisisoa eseng feela e le takatso ea setheo, empa e le boikarabello bo arolelanoang bo hlokang khato e hokahaneng ho tsoa liunivesithing, mebusong, liindastering le sechabeng.

Motheong wa ICCRSSF 2026 ho na le kopano e ntseng e hola ya ditheo tsa thuto e phahameng, tsa mmuso le tsa dipatlisiso tse itlammeng ho ntšetsa pele mekgwa e sebetsang ya ho rarolla bothata ba tlelaemete. Sethala sena sa tšebelisano-'moho se kopanya balekane ba kang Motheo oa Naha oa Lipatlisiso oa Afrika Boroa (NRF), Khomishene ea Tlelaemete ea Mopresidente (PCC), Univesithi ea Afrika Boroa (Unisa), Univesithi ea Fort Hare (UFH) le Univesithi ea Theknoloji ea Cape Peninsula (CPUT).

Tšebelisano-'moho e boetse e kenyelletsa Univesithi ea Temo le Lisebelisoa tsa Tlhaho ea Botswana le Univesithi ea Maasai Mara naheng ea Kenya, har'a litsi tse ling tse hlomphehang. Ka marang-rang ana a atolohang, seboka se ikemiselitse ho matlafatsa phapanyetsano ea tsebo lipakeng tsa meeli, ho khothaletsa litharollo tse ncha le tse amehang sebakeng sa heno, le ho tobana le litlamorao tse mpe tsa phetoho ea tlelaemete tse ntseng li mpefala ka potlako.

Ha lefatshe le tobane le tsietsi e mpefatsang ya tlelaemete, kopano ena e tla ka nako ya bohlokwa e hlokang phetoho e tiileng ho tloha dipuisanong tse sa hokahanang ho ya ho tse kopaneng,

Likarabelo tse akaretsang le tse shebaneng le liketso. E tataisoang ke mookotaba oa eona, kopano e beha litharollo tse sebetsang, tšebelisano-'moho ea makala a fapaneng, phapanyetsano ea tsebo le liphetoho tse lokileng bohareng ba lenaneo la eona.

E theha sethala se mafolofolo moo bafuputsi, baetsi ba melaoana, setjhaba, baetapele ba indasteri le baqapi ba ka kopanelang ho bopa likarabelo tse tiisang hore ha ho motho, setjhaba kapa sebaka se salang morao.

Ka tsela ena, ICCRSSF 2026 e atolosa lebelo le thehiloeng ke seboka sa pele, ha e ntse e matlafatsa moea o shebileng pele oa Leano la VUT la 2033+. Leano lena le bontša boitlamo ba Univesithi ba ho sebelisa boqapi, ho matlafatsa litšebelisano-'moho, ho ntšetsa pele nts'etsopele e tsitsitseng le ho hlahisa phello e nang le moelelo sechabeng.

Qetellong, seboka ha se seboka feela sa ho fapanyetsana mehopolo. Ke pitso ea ho fetola tsebo hore e be liketso le ho theha ka kopanelo bokamoso bo bohlale, bo tiileng le bo tšoarellang bakeng sa meloko e tlang.