“Lefapha la Boikarabello ba Lichelete Univesithing ea Theknoloji ea Vaal le tšoere Kopano ea Boikarabello ba Lichelete ea 2026, le matlafatsa baithuti ka temohisiso mabapi le phetoho ea dijithale, boetapele bo nang le boitšoaro bo botle, boqapi, le tšebelisano-'moho lekaleng le ntseng le fetoha la boikarabello ba lichelete.”
26 Motsheanong 2026 | Pale ka: Sadiki Siphiwe | Setšoantšo: Peter Masela
Nako ea ho bala metsotso e 4.
Lefapha la Boikarabello ba Lichelete Univesithing ea Theknoloji ea Vaal (VUT) le ile la tšoara ka katleho Kopano ea lona ea Boikarabello ba Lichelete ea 2026 ka la 21 Mots'eanong 2026 Holong e Kholo ea Desmond Tutu tlas'a mookotaba o reng, "Bokamoso bo Ikarabella: Boetapele Lefatšeng la Dijithale." Kopano e ile ea kopanya baithuti, barutehi le litsebi tsa indasteri ho hlahloba karolo e ntseng e fetoha ea theknoloji, boitšoaro le boetapele ka har'a mosebetsi oa boikarabello ba lichelete.
Lenaneo le ne le tsamaiswa ke Monghadi Collins Mathadisa, ya neng a tataisa bankakarolo lenaneong le kgahlang le le nang le temohisiso, le neng le etseditswe ho lokisetsa baithuti bokamoso ba indasteri ya boikarabello ba ditjhelete.
Ketsahalo e qalile ka molao ka thapelo ea pulo e etsoeng ke Moruti Dennis Sibanda, mofani oa lithuto Lefapheng la Boikarabello ba Lichelete. A nka mantsoe ho Liproverbia 1:8, Moruti Sibanda o khothalelitse baithuti ho dula ba tsepamisitse maikutlo le ho ba le boitshwaro leano maetong a bona a dithuto. O phethetse molaetsa wa hae ka mantswe a matla a kgothatso, a re, "Lona bohle ba leng mona, le reretswe katleho."“
Puo ea kamohelo e fanoe ke Moprofesa Chengedzai Mafini, Mookameli e Moholo oa Lefapha la Mahlale a Tsamaiso. Moprofesa Mafini o ile a matlafatsa bamameli ka ho kenya baithuti letsoho le ho holisa boikhohomoso ba setheo. O ile a totobatsa bohlokoa ba tšebelisano-'moho lipakeng tsa liunivesithi le liindasteri, a hatella hore litsi tsa thuto e phahameng li ke ke tsa atleha li le ling.
A bua le baithuti ka kotloloho, o ile a ba kgothatsa hore ba dumele bokgoning ba bona le bohlokweng ba setsi sa bona.
“"Se dumelle mang kapa mang ho o bolella hore o setsing se fosahetseng," a rialo.
O qetile puo ya hae ka e nngwe ya melaetsa ya hae e tsebahalang ya kgothatso: "Le ka mohla o se ke wa itlhoa."“
Ngaka Mukondeleli Kanakana-Katumba, Motlatsi oa Motlatsi oa Mookameli oa Thuto le ho Ithuta, o fane ka mantsoe a tšehetso le khothatso. O babalitse bahlophisi ka ho tšoara seboka nakong ea liteko, a hlokomela hore nako e ne e loketse haholo kaha baithuti ba itokisetsa bokamoso ba bona lefatšeng le fetohang ka potlako. O kgothaditse ba bileng teng ho etsa hore kopano e be le moelelo ka ho nka karolo ka mafolofolo tsebong e arolelanwang ke dibui.
Kenyelletso ea libui tse memetsoeng e ile ea fanoa ke Dr Natasha Robbetze, a beha moea bakeng sa letoto la lipuo tse nang le tšusumetso tse tsoang ho baetapele ba indasteri.
Sebui sa pele sa letsatsi e bile Monghadi Nqobani Mzizi ho tswa ho Professional Accountants South Africa. Monghadi Mzizi o bontshitse teboho ya hae bakeng sa mookotaba wa kopano, a toboketsa bohlokwa ba thekenoloji mosebetsing wa boak'haonte. O boletse hore ditsebi tsa sejwalejwale di ke ke tsa atleha ntle le tsebo ya thekenoloji mme a kgothatsa baithuti ho ba baqapi ba diphetoho setjhabeng.
O ile a boela a totobatsa tlhokahalo ea hore liak'haonte tsa kamoso li nts'etsapele boetapele bo nang le boitšoaro bo botle, tsebo ea puso e nepahetseng, litsebo tsa puisano le bokgoni ba theknoloji. Puong ea hae, o ile a arolelana
Litšiea tsa bohlokoa tseo baithuti ba lokelang ho itšetleha ka tsona bakeng sa katleho, ho kenyeletsa bokgoni ba botekgeniki, sebete sa boitshwaro bo botle, ntshetsopele ya boetapele le bokgoni bo matla ba puisano.
Sebui sa bobeli e ne e le Monghadi Donald Manganye, ya tsejwang haholo ka lebitso la Dona-dona, a emetse Mokgatlo wa Afrika Borwa wa Baak'haonte ba Setsebi (SAIPA). Ha a ne a hopola leeto la hae la botho, o ile a ananela Moprofesa Maseko, eo e leng Hlooho ya Lefapha la Boak'haonte ha jwale, e le e mong wa batho ba ileng ba kenya letsoho kgolong ya hae.
Monghadi Manganye o kgothaditse baithuti ka ho arolelana kamoo menyetla ya boetapele e bopileng bophelo ba hae ho tloha bonyaneng. O ile a toboketsa bohlokwa ba boetapele bo nang le boitshwaro bo botle mme a hopotsa baithuti hore mangolo a thuto a se a sa lekana mehleng ena ya dijithale.
“"Dikerii ntle le tsebo ea inthanete ha e na moelelo hobane re phela lefatšeng la AI," a rialo.
A kgothaletsa baithuti ho nahana ka botebo ka dikgetho tsa bona tsa mosebetsi, o ile a eketsa: "Ipotse hore na ke hobaneng o ithutela boikarabello ba ditjhelete."“
O hlalositse hore boikarabello ba lichelete ke karolo ea botho ba hae ka lebaka la tjantjello ea hae bakeng sa mosebetsi ona. Ha a phethela nehelano ea hae, o khothalelitse baithuti hore ba se ke ba nyatsa matla a maeto a bona.
Monghadi Pedrick Mzizi o fane ka nehelano e nngwe e nang le temohisiso a emetse Sage. O hlalositse kamoo k'hamphani e tshehetsang dikgwebo tse nyane le tse kgolo ka ditharollo tsa kgwebo tsa dijithale le thekenoloji e ntjha e qapilweng ho ntlafatsa bokgabane le kgolo ka hara mekgatlo.
Nakong ea kopano ea ho buisana, Mof. Katleho Jonazi, moithuti oa Diploma e Phahameng ea Boikarabello ba Litšenyehelo le Tsamaiso, o arabetse lipuo ka ho totobatsa bohlokoa ba hore baithuti ba be le phihlelo e sebetsang ea indasteri. O khothalelitse lik'hamphani tsa kantle tse neng li le teng kopanong hore li fane ka menyetla ea boithupello e tla lumella baithuti ho kopanya tsebo ea khopolo-taba le phihlelo e sebetsang ea mosebetsing. Tlatsetso ea hae e bontšitse matšoenyeho le litabatabelo tsa baithuti ba bangata ba batlang ho matlafatsa khōlo ea bona ea mosebetsing lekaleng la boikarabello ba lichelete.
Kamora dipuo, baithuti ba nkile karolo ka mafolofolo kopanong ya dipotso le dikarabo, ba buisana le dibui tseo di memilweng ho fumana ho hlaka le ho tebisa kutlwisiso ya bona ka ditaba tse amanang le indasteri.
Lenaneo le qetile ka nehelano ea mpho e entsoeng ke Dr Innocent R Mudhombo, Mofundisi e Moholo Lefapheng la Boikarabello ba Lichelete, e latetsoeng ke teboho e fanoeng ke Moprofesa Gauda Maseko. Moprofesa Maseko o lebohile baeti bohle, libui, baithuti le bahlophisi ka tlatsetso ea bona katlehong ea kopano.
Kopano ea Boikarabello ba Lichelete ea 2026 e bile sethala se matlafatsang se ileng sa hlomella baithuti ka temohisiso ea bohlokoa ea indasteri, ha e ntse e tiisa bohlokoa ba boetapele bo nang le boitšoaro, tsebo ea theknoloji ea dijithale, boqapi le tšebelisano-'moho lipakeng tsa lefapha la thuto le indasteri ho bopeng bokamoso ba boikarabello ba lichelete.