Seboka sa Lithuto tsa kamora Digarata sa VUT se kgothalletsa bokgabane ba dipatlisiso le tshebediso e nang le boikarabelo ya AI.

“Seboka sa Lithuto tsa kamora Digarata sa Fakalthi ea Mahlale a Botho sa VUT se khothalletsa bokhabane ba lipatlisiso, monahano o tebileng le tšebeliso e nang le boikarabelo ea AI, ho tšehetsa Leano la 2033+.”

06 Mphalane 2026 | Pale ka: Nontobeko Moimane | Setšoantšo: Sifiso Nomzaza

Nako ea ho bala metsotso e 3.

Moprofesa Tranos Zuva, Moprofesa oa Lipatlisiso Lefapheng la Saense e Sebelisoang le ea Likhomphutha, o fana ka puo ea sehlooho mabapi le tšebeliso e nang le boikarabelo ea bohlale ba maiketsetso bo hlahisang liphatlalatsa Sebokeng sa Lithuto tsa Kamorao ho Digarata sa Lefapha la Saense ea Botho.

Fakalthi ya Mahlale a Botho Univesithing ya Thekenoloji ya Vaal (VUT) e sebedisitse Seboka sa yona sa Thuto e Phahameng ka la 23 Loetse 2026 ho kgothaletsa ditsebi tse ntseng di hlahela ho matlafatsa bokgoni ba tsona ba dipatlisiso ha di ntse di sebetsana le menyetla le diphephetso tse tliswang ke bohlale ba maiketsetso (AI).

E tshwaretswe Mohahong wa VUT PS, seboka sena se kopantse baithuti ba di-postgraduate, boradithuto le baokamedi ho hlahisa diphuputso, ho fapanyetsana mehopolo le ho nka karolo dipuisanong mabapi le bokgabane ba thuto le tshebediso e nang le boikarabelo ya AI.

Ha a amohela baemeli, Mookameli e Moholo oa Lefapha la Mahlale a Botho, Moprofesa Lazarus Maleho, o hlalositse seboka sena e le ho fetang feela tlhokahalo ea thuto, a totobatsa karolo ea sona ho thusa baithuti ba Master's le ba doctoral ho ntlafatsa lipatlisiso tsa bona le ho fumana maikutlo a hananang.

O kgothaditse baithuti ho lemoha dikgeo tsa tsebo le ho etsa dipatlisiso tse nang le moelelo tse tlisang molemo setjhabeng.

“"Ke eng se seng se tsejwa? Tlhaolang se eso fuputswe mme le be le boitshwaro le mamello ya ho batla dikarabo tse tshepahalang," ho boletse Moprofesara Maleho.

O boetse a kgothaletsa bafuputsi ho belaella dikakanyo, ho botsisisa mekgwa ya tshebetso, le ho sekaseka ka teboho mosebetsi wa bona le wa ba bang.

Seboka sa lipatlisiso se bontšitse lipatlisiso tse tsoang makaleng a fapaneng, ho kenyeletsa bohahlauli, kamohelo ea baeti, bo-rakhoebo le papatso ea dijithale, se bontša boitsebelo bo fapaneng bo hlahang ho tsoa Lefapheng.

Ha a fana ka puo-kholo, Moprofesa Tranos Zuva, Moprofesa oa Lipatlisiso Lefapheng la Saense e Sebelisoang le ea Likhomphutha, o ile a tsepamisa maikutlo karolong e ntseng e hola ea AI e hlahisang litaba thutong le lipatlisisong. Ho e-na le ho ngangisana ka hore na AI e ntle kapa e mpe, o ile a toboketsa bohlokoa ba ho sebelisa theknoloji ena ka boikarabelo.

“"AI ke sesebediswa. Re tlameha ho se sebedisa ka boikarabelo," a rialo.

Profesa Zuva o ile a hatella hore AI e lokela ho tshehetsa, ho ena le ho nka sebaka sa, mophethisisisi le mookamedi.

“"AI ha ea lokela ho nka sebaka sa mookameli, ebile ha ea lokela ho nka sebaka sa moithuti," a rialo.

O hlalositse hore leha AI e ka thusa mesebetsing e kang ho hlalosa mehopolo, ho batlisisa lingoliloeng, ho tšehetsa khoding le ho ntlafatsa puo, bafuputsi ba ntse ba ikarabella bakeng sa ho hlahloba tlhahisoleseling, ho toloka liphuputso le ho hlahisa menehelo ea mantlha ea thuto.

Profesa Zuva o boetse a lemosa baithuti hore ba se ke ba amohela likarabo tse hlahisitsoeng ke AI ntle le ho li netefatsa.

“"Se nke hore AI e nepahetse," a hlokomelisa.

O kgothaditse bafuputsi ho hlahloba ka hloko tlhahisoleseding e hlahisitsweng ke AI le ho fumana hore na e bontsha maemo a nnete a ditjhaba, ditheo le tikoloho tse ntseng di fuputshwa.

Puo ea sehlooho e ile ea totobatsa hape lintlha tsa boitšoaro tse lokelang ho nahanoa, ho kenyeletsa pepenene, boikarabello le tšireletso ea tlhahisoleseling e hlokolosi ha ho sebelisoa lisebelisoa tsa AI. Baithuti ba ile ba khothaletsoa ho tsebisa bahlokomeli ba bona ka tšebeliso ea AI le ho netefatsa hore theknoloji e sebelisoa ho latela litlhoko tsa setsi le melao-motheo ea botšepehi ba thuto.

Ho ya ka Moprofesa Zuva, ho hlaha ha AI ho etsa hore tlhokomelo e sebetsang e be ya bohlokwa le ho feta.

“"Ho fihla ha AI ha ho etse hore tlhokomelo e se be bohlokoa; ho etsa hore tlhokomelo e ntle e be bohlokoa le ho feta," a rialo.

Ntle le dipuisano ka thekenoloji, seboka se file baithuti ba di-postgraduate monyetla wa ho matlafatsa boitshepo ba bona ba ho nehelana le ho sireletsa dipatlisiso tsa bona.

Profesa Zuva o hlalositse ketsahalo ena e le sethala sa bohlokoa sa koetliso moo bafuputsi ba ithutang ho hlalosa mehopolo ka ho hlaka, ho lokafatsa mekhoa ea lipatlisiso le ho araba lipotso tse hlahlobisisang.

Boleng ba seboka bo ile ba boela ba bonahala phihlelong ea Monghadi Jano Myburgh, Mofani oa Thuto e Potlakileng Lefapheng la Moralo le Bonono ba Setudio Univesithing ea Bohareng ea Theknoloji (CUT), ea ileng a babatsa boleng ba lipatlisiso tse ntseng li etsoa VUT.

“"Ho ne ho le monate ho etela VUT, mme basebetsi ba hlolla, kahoo ho monate ho boela mona," a rialo.

Myburgh o boetse a totobatsa mosebetsi o mocha o ntseng o etswa Lefapheng la Bonono la Yunivesithi, a hlalosa dipatlisiso tsena e le tse tswelang pele le tse nang le tshusumetso e kgolo.

Baithuti ba hlahisitseng mosebetsi oa bona ba amohetse litifikeiti e le kananelo ea ho nka karolo ha bona le tlatsetso lenaneong.

Ha VUT e ntse e tsoela pele ho phethahatsa Leano la 2033+, Seboka sa Lithuto tsa Kamorao ho Degree se ntse se le sethala sa bohlokoa bakeng sa ho ntshetsapele moloko o latelang wa bafuputsi. Ka ho kgothaletsa monahano o tebileng, dipuisano tsa thuto le tshebediso e nang le boikarabelo ya mahlale a matjha, morero ona o kenya letsoho ho aheng moetlo wa dipatlisiso o nang le boqapi, o amehang, le o arabelang ditlhoko tsa setjhaba.

Bona boiphihlelo bo felletseng ho Flickr