“Kopano ya Sehlopha sa Phetolo ya Lebatowa sa VUT e kopantse basebetsi ba phetolo ya thuto e phahameng ho tswela pele ka dipuisano mabapi le kenyeletsano, tshehetso ya baithuti, tekano ya bong, ditokelo tsa batho ba nang le bokowa le boikarabelo ba setheo.”
06 Mphalane 2026 | Pale ka: Ntebogeleng Digasu | Setšoantšo: Keitumetse Mokgope
Nako ea ho bala metsotso e 4.
Batsamaisi ba phetoho, barutehi le baetapele ba diyunivesithi ba ile ba kopana Yunivesithing ya Thekenoloji ya Vaal (VUT) ka la 22 Loetse 2026 ho hlahloba kamoo ditheo tsa thuto e phahameng di ka matlafatsang kenyeletso, boikarabello le toka ya setjhaba ka hara dikhamphase tsa tsona le ditjhaba.
Kopano ea Sehlopha sa Phetoho ea Lebatooa, e neng e tšoeroe ke Lefapha la Toka ea Sechaba le Phetoho la VUT Setsing sa Likopano sa VUT, e fane ka sethala sa lipuisano mabapi le moetlo oa setsi, tšehetso ea baithuti, tekano ea bong, kenyeletso ea batho ba nang le bokooa, litsamaiso tsa tsebo tsa Afrika le mekhoa ea ho ruta le ho ithuta e tlisang phetoho.
Kopano e boetse e amohetse Mookameli oa mehleng oa VUT, Prof Gordon Zide, eo boteng ba hae bo ekelitseng pono ea nalane lipuisanong tse ntseng li tsoela pele mabapi le leeto la phetoho la Univesithi.
Ha a bula kopano, Monghadi George Mvalo, Motsamaisi wa Toka ya Setjhaba le Phetolo, o ile a hatella hore phetolo e nang le moelelo e hloka boikarabelo bo kopanetsweng.
“"Phetolo e ke ke ya fihlellwa ke motho a le mong kapa lefapha le le leng. E hloka ho nka karolo ho sa kgaotseng, tshebedisano-mmoho le boikarabelo ho tswa ho rona bohle," a rialo.
Nakong eohle ea kopano, baemeli ba ile ba nahana ka liqholotso tse tobaneng le lekala la thuto e phahameng, ho kenyeletsa le moetlo oa mekhatlo, boemeli, phihlello ea baithuti, tekano mesebetsing, phetoho ea puo le toka ea sechaba. Barupeluoa ba lumellane hore phetoho e lokela ho bonahala eseng feela meralong ea melaoana empa le liphihlelong tsa letsatsi le letsatsi tsa basebetsi le baithuti.
Boiketlo ba baithuti bo hlahile e le taba ea sehlooho nakong ea lipuisano. Ngaka Trishana Soni, Setsebi se Phahameng sa Kelello: Keletso le Tšehetso ea Baithuti, o totobalitse bohlokoa ba tšehetso e akaretsang ea baithuti ka keletso, tataiso ea mosebetsi, ho kena lipakeng nakong ea mathata a tšohanyetso le mananeo a thibelo ea tlhekefetso e thehiloeng holim'a bong.
“"Ho tšehetsa baithuti ba rona ho bolela ho sheba moithuti ka botlalo. Re hloka ho ananela liphihlelo tsa bona tse fapaneng, liqholotso, liphetoho le tšehetso eo ba e hlokang hore ba atlehe," ho boletse Dr Soni.
O boetse a arolelana ka tsoelopele e fihletsoeng ka Morero oa Basali Liphuputsong, e leng morero oa lilemo tse tharo o reretsoeng ho eketsa seabo sa basali liphuputsong le lithutong tsa kamora mangolo a pele. Seabo lenaneong lena se eketsehile ho tloha ho basali ba 18 selemong sa lona sa pele ho isa ho ba 108 selemong sa lona sa boraro.
“"Keketseho ho tloha ho basali ba 18 selemong sa pele, ho isa ho ba 57 sa bobeli le ba 108 sa boraro, e bontša se ka etsahalang ha basali ba fuoa menyetla, tšehetso le mekhoa ea ho hola," a rialo.
Ha a bua ka phetoho ho latela pono ea tšehetso ea baithuti, Mof. Faith Macoancoeng, Mookameli oa Bolulo ba Baithuti, o totobalitse karolo ea Setsi sa Matlafatso ea Bahlaseluoa le mehato ea polokeho ea khamphase ho loantša tlhekefetso e thehiloeng holim'a bong le ho tšehetsa baithuti ba kotsing.
“"Re ke ke ra bua ka phetoho ha baithuti ba ntse ba tobana le tlhekefetso e thehiloeng holim'a bong. Polokeho le tšehetso li tlameha ho ba karolo ea morero oa phetoho," a rialo.
Puisano e ile ea boela ea fetohela ho ruteng le ho ithuteng. Dr Liemiseng Tjabane, Mookameli Setsing sa Nts'etsopele ea Thuto, o ile a kopa hore ho be le libaka tsa ho ithuta tse bontšang kenyeletso, phapano le maemo a sebele a baithuti ba mehleng ena.
“"Phetolo e tlameha ho bonahala moo ho rutwang le ho ithutwang teng. Dikamore tsa rona tsa borutelo di lokela ho bontsha kenyeletso, phapano le maemo a ntseng a fetoha a baithuti ba rona," ho boletse Ngaka Tjabane.
Dinehelano tse ding di ile tsa hlahloba tshebedisano-mmoho pakeng tsa ditsebi tsa tsa bong, sebaka sa bodumedi le moya wa Afrika mo dipuisanong tsa phetoho, le bohlokwa ba ho netefatsa hore batho ba nang le bokowa ba dula e le bankakarolo ba mafolofolo mehatong ya phetoho ya ditheo.
Monghadi Mziwoxolo Nkwekwezi, Motsamaisi wa Nakoana wa Toka ya Sechaba le Phetolo (Mohokahanyi wa Bokowa), o ile a hopotsa baemedi hore phetolo e nang le moelelo e feta dipuisano.
“"Phetolo e tlameha ho akaretsa bohle. Re ke ke ra bua ka univesithi e kenyeletsang bohle haeba mantsoe le maiphihlelo a batho ba nang le bokooa e se karolo ea moqoqo," a rialo.
O boetse a toboketsa bohlokwa ba phethahatso le boikarabelo.
“Se etsahalang ka mor'a kopano se bohlokoa ka ho tšoana le se etsahalang ka hare ho kopano. Re lokela ho phethahatsa boitlamo boo re bo entseng.”
Kopano e phethetsoe ka lipuisano tse mabapi le ho matlafatsa puisano, ho ntlafatsa tšebelisano-'moho lipakeng tsa mekhatlo le ho ntšetsa pele merero ea seboka le thupelo ea phetoho ea kamoso.
Molaetsa o ka sehloohong o tsoang kopanong e ne e le hore phetoho e tlameha ho feta lipuisano tsa maano feela, 'me e bonahale ka phaposing tsa borutelo, matlong a bolulo, libakeng tsa lipatlisiso, lits'ebeletsong tsa tšehetso ea baithuti le bophelong ba khamphaseng. Ka mehato e kang kopano ea Sehlopha sa Phetoho sa Lebatooa, VUT e tsoela pele ho khothaletsa lipuisano le khato e kopanetsoeng e reretsoeng ho aha lekala la thuto e phahameng le kenyeletsang bohle, le nang le toka, le le arabelang litlhoko tsa sechaba.